Հայկական «պառակտման գծերը»

«Մեզ հարկավոր է մուրճերի զարկ, այլ ոչ թե ատամների կրճտոց, բարություն, այլ ոչ թե չարություն եւ նախանձ, կոնսոլիդացում, այլ ոչ թե հաշիվների մաքրում»: Սրանք Հայաստանի համար հավերժ արդիականություն ունեցող բառեր են, մանավանդ, եթե մենք ցանկանում ենք այս տարածքում պետություն ունենալ:

Պարզ է, որ այդպես կարող է մտածել նախեւառաջ պետական, եւ հետո միայն քաղաքական մտածողություն ունեցող մարդը, այս դեպքում՝ Կարեն Դեմիրճյանը: Ակնհայտ է նաեւ, որ այս խոսքերն ասվել են 1998-ի փետրվարից հետո, երբ Քոչարյանն ու իր թիմը մեծ խանդավառությամբ «նախորդ» իշխանության եւ անկախության նախորդ շրջանի հետ «հաշիվներ էին մաքրում»: Ինչը եւ հիմք դրեց հետագա «հաշիվների մաքրմանը»:

Այստեղից գալիս է սոցիալական հիմնական պառակտումներից մեկը (այն, ինչ սոցիոլոգներն անվանում են cleavage)՝ «ներկա-անցյալ»: Կարեւոր է հասկանալ, որ Հայաստանի նման երկրներում պառակտումները քաղաքական չեն, ի տարբերություն, ասենք, Միացյալ Նահանգների: Պարզ օրինակ. երբ մեզանում իշխանության հակառակորդներն ասում են՝ «ՔՊ-ական», նրանք նկատի չունեն այդ կուսակցության չունեցած քաղաքական գաղափարախոսությունը, որի բացակայությունն, ի դեպ, հաստատվում է պաշտոնական մակարդակով:

Նկատի է առնվում բախտի բերմամբ, թե պատահմամբ իշխանության եկած խումբը, որը կործանել է Արցախը եւ կործանում է Հայաստանի Հանրապետությունը: Երբ իշխանության կողմնակիցներն ասում են՝ «ՀՀԿ-ական», նրանք մտածում են ոչ թե նժդեհականության կամ տարոնականության, այլ «թալանի» մասին: Հետեւաբար, մեր՝ հայաստանյան cleavage-ներում բուն քաղաքականությունը որեւէ դեր չի խաղում:

Պառակտումները «ներկա-անցյալ», «ներկա-նախկին», «կործանող-թալանող», «հայաստանցի-ղարաբաղցի», «տեղացի-սփյուռքահայ», «հարուստ-աղքատ», «քյարթու-առաջադեմ», «սորոսական-ռսաստրուկ» եւ բազմաթիվ այլ գծերով են: Սոցիոլոգները, երեւի, կարող են այդ գծերն ավելի մանրամասն նկարագրել: Նույն գիտությունը նկարագրում է, թե ինչպես է ուժեղանում բեւեռացումը. երբ ուժեղ կապերը (ընկերական շրջապատը), ինչպես նաեւ թույլ կապերը (ծանոթ-բարեկամները) դառնում են ավելի սերտ, բայց վերանում են «կամուրջները»:

«Կամրջի» տակ հասկացվում է մի վիճակ, երբ հակադիր խմբերում կան մարդիկ, որոնք կարող են իրար հետ համագործակցել: Ոչ թե՝ «ես ՔՊ-ում էլ, ՀՀԿ-ում էլ ընկերներ ունեմ» (ինչը, որքան տեսնում եմ, հիմա ավելի ու ավելի հազվադեպ է հնչում), խոսքն ավելի լուրջ սոցիալական, կասեի՝ պետականաստեղծ համագործակցության մասին է: Խմբերը գնալով ավելի շատ են մտնում իրենց պատյանի մեջ եւ չեն ցանկանում իրար մասին լսել:

«Կամուրջներ գցելու» համար պետք են երկուստեք ընդունելի գաղափարներ, որոնք վերը նկարագրված cleavage-ներից բարձր են:

Արամ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ