CHOOSE YOUR LANGUAGE
  • Որոնում Որոնում
×
Դիտումների քանակ129

Պաթոսի մեջ որեւէ վատ բան չկա

Պաթոսի մեջ որեւէ վատ բան չկա

Ինչպես կիրառել «պաթոս-էթոս-լոգոս» եռամիասնությունը հասարակական կյանքում «Մեզ պաթոսախեղդ մի՛ արեք»՝ այդպիսի կոչերով են հանդես գալիս ներկայիս իշխանության կողմնակիցները, երբ խոսքը գնում է հայրենիքի, Արցախի, հայոց պատմության, Մասիս սարի եւ այլ բաների մասին: Պաթոսը նրանց համար ինչ-որ անկապ բաժակաճառ է, որը հնչեցվում է զուտ քաղաքական նպատակներով: 

Չնայած իրենք բավականին կրքոտ պաթոսով են խոսում «նախկինների թալանի», «5-րդ շարասյան» եւ «ինքնիշխան պետության» մասին: Այդ առիթով ես հիշեցի «պաթոս-էթոս-լոգոս» արիստոտելյան եռամիասնությունը: Հույն փիլիսոփան դա կիրառում էր հռետորաբարության մեջ՝ նշելով, որ լսարանի վրա պետք է ազդել էմոցիոնալ մակարդակով («պաթոս»), հեղինակությունների ձեւակերպած բարոյական նորմերը մեջբերելով («էթոս»), ինչպես նաեւ բանական փաստարկներով («լոգոս»): Փորձենք այդ եռամիասնությունը տարածել հասարակակական գործընթացների վրա:

Երբ աշխատում են զուտ էմոցիոնալ խթանները, որոնք, ի դեպ, հրաշալիորեն օգտագործում են պոպուլիստները («հանուն արդարության եւ հավասարության», «ընդդեմ հարուստների»), ապա դրանից ոչ մի լավ բան դուրս չի գալիս: Այդ հուզական պոռթկումները պետք է սահմանափակվեն էթիկական նորմերով, որոնք ձեւավորվում են անձնավորված եւ չանձնավորված հեղինակություններով: 

12-րդ դարում հոգեւոր ուսուցիչ Ֆրանցիսկոս Ասիզցին՝ ղեկավարվելով Տիրոջ հեղինակությամբ, նրա օրինակով հրաժարվեց սեփականությունից եւ հիմնեց չքավոր վանականների միաբանություն: «Էթոսի» ծայրահեղ, բայց շատ ուսանելի դրսեւորում: 20-րդ դարի սկզբին, նույն «դերային մոդելն» ընդօրինակելով, կոմս Լեւ Տոլստոյը լքեց իր կալվածքը եւ գնաց անհայտ ուղղությամբ: 

Հանճարեղ գրողի այդ քայլը միանշանակ չի ընկալվում: Մի քանի տասնամյակ անց մեկ այլ հանճար՝ Բոբբի Ֆիշերը, շախմատային թագը նվաճելուց մի քանի տարի հետո, որոշեց թափառականի կյանք վարել եւ ձերբակալվեց ոստիկանության կողմից: 1960-ականների վերջում արեւմտյան մի շարք երկրերում երիտասարդները լքեցին իրենց ընտանիքները (ժամանակավորապես) եւ «հիփիների» համայնքներ ստեղծեցին։

Էթիկական նորմերի մեջ կարեւոր է, որ դրանց հետեւորդները լինեն հնարավորինս անկեղծ եւ առաջնորդվեն իրենց ներքին էությամբ, այդ նորմերը, այսպես ասած, բխեն իրենց սրտից: Հակառակ դեպքում դրանք «պաթոսային կենացների» են նմանվում: 19-րդ դարի երկրորդ կեսի ռուս փիլիսոփա Վլադիմիր Սոլովյովը (չշփոթել պուտինյան քարոզչի հետ) զգուշացնում էր արտաքին հեղինակությանն ապավինելու վտանգի մասին. «Ով ուզում է ընդունել կյանքի իմաստը որպես արտաքին հեղինակություն, դա ավարտվում է նրանով, որ որպես կյանքի իմաստ ընդունվում է սեփական կամայականությունների անիմաստությունը»:

Իսկապես, եթե կա կեղծ, շինծու «պաթոս», ապա գոյություն ունի նաեւ այնպիսի երեւույթ, ինչպիսին է «կեղծ էթոսը», որը կարելի է հասկանալ, որպես սեփական անհեթեթ վարքի կամ մտքերի հիմնավորումը իրական կամ կեղծ հեղինակությամբ: Մանավանդ հիմա, երբ կան հեղինակության միլիոնավոր «աղբյուրներ», հեշտ է գտնել մի «հեղինակություն», որը հաստատում է քո գլխում ծագած կամ «օդում պտտվող» ցանկացած ցնդաբանություն. «էն օրը ֆեյսբուքում եմ կարդացել»: 

Եվ այստեղ օգնության է գալիս բանականությունը, այդ թվում՝ նույն Արիստոտելի ձեւակերպած տրամաբանության օրենքները: Սա այն գործիքն է, որը զսպում է «պաթոսախեղդ» հույզերը եւ միայն արտաքին հեղինակությամբ պայմանավորված էթիկական նորմերը: Բայց առանց նախորդ երկու բաղադրիչների, զուտ բանական, պրագմատիկ լուծումները անձնական ու հասարակական մակարդակով բերում են տեսլականի կորուստի եւ աննպատակ, անիմաստ դեգերումների: 

Արիստոտելի «Հռետորաբանության» մեջ նշված մարդկային, հասարակական մոտիվացիայի երեք ձեւերն էլ կարեւոր են, եւ հնարավոր չէ ասել, թե որն է գալիս «սկզբից», իսկ որը՝ «հետո»: Երեքն էլ պետք է գոյություն ունենան միաժամանակ՝ իրար լրացնելով եւ, կարելի է ասել, «մաքրելով»: Հայաստանում երեքի խիստ դեֆիցիտ կա: Ընդ որում, պայքարը «պաթոսի» եւ «էթոսի» դեմ («պաթոսախեղդ մի՛ արա», «կորչե՛ն հեղինակությունները») ուղղակիորեն հարվածում են «լոգոսին»: 

Արամ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ 
«Առավոտ» օրաթերթ
 

  • Լրահոս
  • Close
Գերմանիայի Կանցլերն Ասել Է, Որ Կցանկանար Զրուցել Պուտինի Հետ

15-06-2024 | 22:54

Գերմանիայի կանցլերն ասել է, որ կցանկանար զրուցել Պուտինի հետ
Երվանդ Քոչարի Թողած Ժառանգությունը Հայաստանյան Մշակույթը Բարձրացնում Է Համաշխարհային Մակարդակի

15-06-2024 | 22:46

Երվանդ Քոչարի թողած ժառանգությունը հայաստանյան մշակույթը բարձրացնում է համաշխարհային մակարդակի
Մայր Աթոռում Կատարվեց Սարկավագների Ընծայման Կարգը

15-06-2024 | 22:37

Մայր Աթոռում կատարվեց սարկավագների ընծայման կարգը
Ախալքալաքում Վրացերենի Իմացությունը Դեռ Մարտահրավեր Է

15-06-2024 | 22:33

Ախալքալաքում վրացերենի իմացությունը դեռ մարտահրավեր է
Վրաստանի Կեկելիձեի Ձեռագրերի Ինստիտուտի Տնօրեն Ներկայացրել Է Վրաստանում Պահվող Հայկական Ձեռագրերի Մասին Նյութեր

15-06-2024 | 22:31

Վրաստանի Կեկելիձեի ձեռագրերի ինստիտուտի տնօրեն ներկայացրել է Վրաստանում պահվող հայկական ձեռագրերի մասին նյութեր
Հունիսի 17-Ին՝ Ժամը 18։30-Ին, Բաղրամյան-Դեմիրճյան Խաչմերուկում Հանրահավաք Է Լինելու

15-06-2024 | 19:37

Հունիսի 17-ին՝ ժամը 18։30-ին, Բաղրամյան-Դեմիրճյան խաչմերուկում հանրահավաք է լինելու
Անահիտ Մանասյանը Հեռախոսազրույց Է Ունեցել Երևանում Բողոքի Ակցիայի Ժամանակ Ձեռքի Եւ Մարմնի Այլ Հատվածներում Վնասվածքներ Ստացած Եսայի Քարամյանի Կնոջ Հետ

15-06-2024 | 09:19

Անահիտ Մանասյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Երևանում բողոքի ակցիայի ժամանակ ձեռքի և մարմնի այլ հատվածներում վնասվածքներ ստացած Եսայի Քարամյանի կնոջ հետ
Չինաստանը Խիստ Դժգոհություն Է Հայտնել Թուրքիային

15-06-2024 | 08:09

Չինաստանը խիստ դժգոհություն է հայտնել Թուրքիային
Թուրքիան Որոշել Է Փակել Չինական Մեքենաների Շուկան

15-06-2024 | 08:08

Թուրքիան որոշել է փակել չինական մեքենաների շուկան
Հհ Ագն-Ն Բողոքի Նոտա Է Հղել Բելառուսին

14-06-2024 | 16:32

ՀՀ ԱԳՆ-ն բողոքի նոտա է հղել Բելառուսին
Խաչատրյանի Անվան 20-Րդ Միջազգային Մրցույթում Առաջին Մրցանակը Ստացել Է Ճապոնիան Ներկայացնող Ջութակահար Տոմոտակա Սեկին

14-06-2024 | 14:42

Խաչատրյանի անվան 20-րդ միջազգային մրցույթում առաջին մրցանակը ստացել է Ճապոնիան ներկայացնող ջութակահար Տոմոտակա Սեկին
Դատապարտում Ենք Հունիսի 12-Ին Հհ Ազգային Ժողովում Տեղի Ունեցած Զազրելի Քաշքշուկը. Ֆիլմադրողների Համահայկական Ֆեդերացիա

14-06-2024 | 11:36

Դատապարտում ենք հունիսի 12-ին ՀՀ Ազգային Ժողովում տեղի ունեցած զազրելի քաշքշուկը. Ֆիլմադրողների Համահայկական Ֆեդերացիա
Թրամփը Հայտարարել Է Պուտինի Հետ Լավ Հարաբերությունների Մասին

14-06-2024 | 11:33

Թրամփը հայտարարել է Պուտինի հետ լավ հարաբերությունների մասին
Բայդենն Ասել Է, Որ Ամն-Ը Հավանություն Չի Տվել Իր Զենքով Ռուսական Տարածքի Խորքերը Հարվածելուն

14-06-2024 | 11:31

Բայդենն ասել է, որ ԱՄՆ-ը հավանություն չի տվել իր զենքով ռուսական տարածքի խորքերը հարվածելուն
Հայ Երաժիշտները Մասնակցում Են Moscow Jazz Festival-Ին

14-06-2024 | 10:44

Հայ երաժիշտները մասնակցում են Moscow Jazz Festival-ին

Նմանատիպ լուրեր

Գերմանիայի կանցլերն ասել է, որ կցանկանար զրուցել Պուտինի հետ

Միջազգային լուրեր

Calendar15-06-2024

Երվանդ Քոչարի թողած ժառանգությունը հայաստանյան մշակույթը բարձրացնում է համաշխարհային մակարդակի

Մշակութային լուրեր

Calendar15-06-2024

Մայր Աթոռում կատարվեց սարկավագների ընծայման կարգը

Լուրեր

Calendar15-06-2024

Ախալքալաքում վրացերենի իմացությունը դեռ մարտահրավեր է

Լուրեր

Calendar15-06-2024

Վրաստանի Կեկելիձեի ձեռագրերի ինստիտուտի տնօրեն ներկայացրել է Վրաստանում պահվող հայկական ձեռագրերի մասին նյութեր

Մշակութային լուրեր

Calendar15-06-2024

Հունիսի 17-ին՝ ժամը 18։30-ին, Բաղրամյան-Դեմիրճյան խաչմերուկում հանրահավաք է լինելու

Լուրեր

Calendar15-06-2024

Անահիտ Մանասյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Երևանում բողոքի ակցիայի ժամանակ ձեռքի և մարմնի այլ հատվածներում վնասվածքներ ստացած Եսայի Քարամյանի կնոջ հետ

Լուրեր

Calendar15-06-2024

Չինաստանը խիստ դժգոհություն է հայտնել Թուրքիային

Միջազգային լուրեր

Calendar15-06-2024